Cumhuriyet’in ilanından 1950 yılına kadar Zonguldak’ta belediye başkanlıkları doğal olarak Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) yönetiminde kaldı. Çok Partili Sistem’e geçilmesinin ardından ise askeri dönemler hariç seçimle gelen belediye başkanlarının partileri ve görev süreleri dikkat çekici bir tablo oluşturdu.
Zonguldak Tarih Sayfası editörü Hayati Yılmaz kaleme aldığı yazıda şu ifadelere yer verdi;
"Zonguldak Merkez İlçe halkı, aslında bu zamana kadar görev yapan 47 belediye başkanından sadece 13'ünü seçti. Aynı zamanda bu belediye başkanlarını 7 partiden belirledi.
1923 yılından itibaren , 1950 yılına kadar Zonguldak’ta tüm belediye başkanları doğal olarak Cumhuriyet Halk Partisi'nden idi.
Çok Parti Sistemi'ne geçildikten sonra; askeri dönemler hariç , seçimle gelen belediye başkanları, partileri ve görevde kaldığı süreleri şöyledir;
24 yıl Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)
Hüseyin Öztek (1968- 1977) 9 Yıl.
Nadir Pulat (1977-1980) 3 Yıl.
İsmail Eşref (2009-2011) 2 Yıl.
Muharrem Akdemir (2011-2019) 8 Yıl.
Tahsin Erdem (2024- Görevde)
11 yıl Demokrat Parti (DP)
Hakkı Hilalci (1950-1955) 5 yıl.
Mustafa Tamer (1955-1960) 5.Yıl
10 yıl Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP)
Şecaattin Gonca (2004-2009) .5 yıl
Ömer Selim Alan 2019-2024 ) 5 yıl.
8 yıl Demokratik Sol Parti (DSP)
İsmail Eşref (1996-2004 ) 8 yıl.
6 yıl Anavatan Partisi (ANAP)
Zeki Çakan (1984-1989 , 1994-1995) 6 yıl.
5 yıl Adalet Partisi (AP)
Ekmel Çetinel 1963-1965) 2 yıl.
Gültekin Kızılışık ( 1965-1968) 3 yıl.
5 yıl Sosyal Demokrat Halkçı Partisi (SHP)
Yüksel Aytaç 1989-1994 5 yıl.
1950 yılından bu yana 5 belediye başkanı CHP’den çıkmış. Yüksel Aytaç’ı da CHP’li sayarsak ; 6 ediyor.
Tek Parti Dönemi'ni de sayarsak , en uzun belediye başkanlığı yapan Süleyman Faik Ertaman’dır. 1935 ile 1950 yılına kadar 15 yıl görevde kalmıştır.
Seçimlerle göreve gelenlerin arasında en fazla belediye başkanlığı yapan ise İsmail Eşref 3 kez seçim kazandı. 10 yıl. İkinci sırada ise ; Hüseyin Öztek .9 yıl. CHP’li Muharrem Akdemir 8 yıl.(Fakat ilk belediye başkanlığı meclis kararı ile gerçekleşiyor. )
Askeri Dönem'de görev yapan 5 belediye başkanı gözüküyor. . 1980 ihtilali sırasında tutuklanan Oktay Ekşi’nin (Ekşioğlu) cezaevinde işkence edilerek öldürülmesinden sonra ; Askeri Dönem'de babasına ''özür dileme '' şeklinde, başkanlık yapması için teklif yapılmış ve Halil Ekşioğlu bunu kabul etmiştir.
DP’li Mustafa Tamer ile CHP’li Nadir Pulat Askeri Darbe ile görevden alındılar.
Seçim ile gelen belediye başkanları, sol partililer 37 yıl ; sağ partililer 31 yıl görev yapmışlar.
Osmanlı Döneminde 14 Belediye Başkanı görev yapmış. CHP’nin Cumhuriyet Dönemi'nin tamamında toplamda 17 belediye başkanı var. Demokrat Parti , Adalet Partisi ,Anavatan Partisi , Ak Parti 2’şer , DSP 1, SHP 1 Belediye Başkanı göreve gelmiş.
CHP’nin Zonguldak’ta en uzun süre belediye yönetimi devraldığı seçim, 2009 ile 2019 yılları arasında gerçekleşmiş.
İki partiden de belediye başkanı seçilen (DSP, CHP) İsmail Eşref 10 sene başkanlık yapmış. Görevinden dolayı tutuklanan tek başkan ise , yine İsmail Eşref olmuştu. 2024 yılında tutuklanmıştı.
Tarih sürecine baktığımızda ; 1889’da kurulan belediye, şehir yönetiminde hep geri planda yer almış. İlk zamanlarda kaymakam, müftü, sonraki yıllarda Fransızlar şehirde alınan kararlarda daha ön planda yer almış . Belediye ise protokolde 3. sırada. Sonraki yıllarda Mutasarrıf , Müftü, Fransızlar ve Cumhuriyet ile birlikte Vali, Halkevi Başkanı ; şimdiki ismi TTK olan kurum daha ön planda yer alıyor. 1950 yıllarına kadar Zonguldak neredeyse Ankara’dan yönetiliyor. İnönü Politikaları ile devlet kararları daha çabuk, daha güçlü gerçekleşiyor. Maden ocakları ile ilgili kararlar , dere ıslahı, köprü yapımı, liman, işçi evleri, okulların açılması Ankara’dan alınan kararlarla gerçekleşiyor. Zonguldak Belediyesi ilk defa 1980’li yıllarda ''devletin TTK politikalarının değişmesi'' ile daha farklı konuma geliyor. Fakat sudan çıkmış balık gibi; devletin ilgisizliği ile yönetilmeye çalışıldığından, Zonguldak’ın sorunları büyüyor.
''En başarılı belediye başkanı kimdir ?'' sorusuna gelirsek; bu biraz göreceli bir analiz olur. Ben hiçbir belediye başkanını başarılı bulmuyorum. Fakat Metropoliten Belediyeler Birliği'nin kurulması ile Zonguldak'ın su problemini önemli ölçüde azaltan Hüseyin Öztek olmuştu.
Sosyal belediyecilik açısından değerlendirdiğimizde; Belediye başkanlığını ön plana çıkaran kişi (bana göre) İsmail Eşref’tir. Fakat o da hatalı karar ile bugün Zonguldak’ın en büyük problemine imza atıyor. Çevre Yolunun şehir içinden geçmesine göz yumuyor. Bu yol üzerinde imzalarda yer alıyor. İsmail Eşref 2011 yılında milletvekili genel seçimleri öncesi, milletvekili aday adayı olabilmek için Zonguldak belediye başkanlığı görevinden istifa etmiştir.
Zonguldak’ta en ilginç seçim ; 1994 yılında gerçekleşiyor. SHP’nin en güçlü olduğu dönemde; üstelik 1991 yılında gerçekleşen Büyük Grevde , işçilerin önünü kesen dozerler için; o sırada Köy İşlerinin başında olan Zeki Çakan suçlanıyordu. Yapılan ilk seçimde (1994) tekrar belediye başkanı seçiliyor. 1995’de seçimlerinde ; daha önce Bartın’ın il olması sebebi ile Bartın milletvekili oluyor. Bütün bu olumsuzluklara rağmen; üstelik görevi sırasında iktidar partisinden olmasına rağmen ; Zonguldak vasat yıllarını yaşamasına rağmen; bugün halka sorulduğunda, ilginç bir şekilde ''en başarılı belediye başkanı ! ''olarak öne çıkıyor. Sanırım bu ANAP zamanında, çeşitli kurumlara torpil yaparak aldıkları işçiler sayesinde gerileşiyor. 1995 yılında Zeki Çakan'dan boşalan koltuğa Ethem Malkoç vekil oluyor. İsmail Eşref 1996'da yapılan ara seçimle yeni başkan oluyor.
Zonguldak’ın en atak yaptığı yıllar, 1950 ile 1956 yılları arasındaydı. Belediye Başkanı Demokrat Partili Hakkı Hilalci idi. Bu dönem ABD Marshall yardımlarının büyük kısmı Zonguldak’a aktarıldığından; en şanslı belediye başkanı olarak görülüyor. Fevkani Köprü inşaatının büyük bölümü onun zamanında yapıldı . Zaten 1955 yılında milletvekili oluyor. Aradan 67 yıl geçtikten sonra , Fevkani Köprü , AK Partili Ömer Selim Alan döneminde yıkılmıştı. Zonguldak'ta bir köprü birini milletvekili seçtirip diğerini koltuğundan edebiliyor.
Zonguldak'taki seçimleri köprüler belirliyor. Belediye başkanlarının çoğu başarısız bulundukları için sadece bir dönem; 5 yıl görevde kalıyor.
Bu istatistik bilgilerden yola çıkarsak aslında ; Zonguldak halkı sol ağırlık gözükmesine rağmen , yerel seçimlerde partiye bakmadığı anlaşılıyor. Bir önceki seçimler sol , bir sonrakinde sağ partiyi seçebiliyor.
Uzun yıllardan beri Zonguldak'taki seçmen oyları aslında, tepki oylarıdır. Başarısız bulduğu belediye başkanını göndermek için alternatifini seçiyor.
Belediye başkanları arasında şu an için bilinen listede olmayan bir belediye başkanı ismi daha var. 1921-22 yıllarında Mustafa Kemal’in Zonguldak Belediyesi ile yaptığı yazışmalarda , Belediye Reis Hasan Fehmi olarak hitap ediyor. Listede aynı dönemlerde Hüseyin Fehmi ismi de var. Hüseyin Fehmi Bey’in çok daha önce 18 yaşında ölen kardeşinin ismi Hasan idi. Dolayısı ile aynı kişi mi oldukları konusunda belirsizlik var.
Yazıyı yine belediye ile bitirelim. Bu bilgileri Zonguldak Belediyesinde bulamazsınız. Koskoca BKM kurumu var arşivi yok.
Kendi tarihini bile 2000 km uzaktan biz araştıracağız da , onlar öğrenecek.
Ayıp bir şey ya!
Koskoca belediyede bu işi becerecek kişi yok.
Belediye resmi sitesinde tek tarihi bilgi , Tahsin Erdem’in özgeçmişi."
