AK Parti Grup Başkanvekili Muhammed Emin Akbaşoğlu, 30 maddeden oluşan 12. Yargı Paketi'nin TBMM'ye sunulduğunu açıkladı. Yargılama süreçlerini hızlandırmayı hedefleyen yeni kanun teklifinde; duruşmalar arası sürenin 3 ayla sınırlandırılması, idari uyuşmazlıkların tek hakim kararına bağlanması ve ortaklığın giderilmesi davalarında mirasçılara özel ihale hakkı gibi dikkat çekici düzenlemeler yer alıyor.
İcra ve iflas: İdareye “önce başvur” zorunluluğu geliyor
Halihazırda mahkeme kararı olan bir alacak, doğrudan icra takibine konulabiliyor. Yeni düzenlemeyle idare aleyhine hükmedilen para cezaları, vekalet ücretleri ve yargılama giderleri için önce idareye yazılı başvuru yapılması ve banka hesap numarası bildirilmesi zorunlu olacak.
İdareye tanınan bir aylık ödeme süresi içinde ödeme yapılmazsa, ancak o zaman icra takibi başlatılabilecek. Amaç, “gereksiz icra dosyalarını azaltarak kamu kaynaklarını daha verimli kullanmak ve alacaklının parasını daha hızlı tahsil etmesini sağlamak” şeklinde açıklanıyor.
Miras davalarına yeni düzen
Teklife göre ortak miras kalan taşınmazların satışında; miras yoluyla intikal eden ve üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ilk açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılacak.
Bu ilk artırmada teklifler, malın muhammen kıymetinin yüzde 100’ü üzerinden başlayacak. Mirasçılar arasında alıcı çıkmazsa, ikinci artırma herkese açık olarak gerçekleştirilecek. Ayrıca, ihaleye katılmak isteyen pay sahiplerinin teminat yatırma zorunluluğu getiriliyor.
Noterler dijitalleşiyor: Evraklar artık elektronik ortamda
Noterlik evrak ve defterlerinin gizliliği korunarak, adli mercilerin belge talepleri kolaylaştırılacak. Mahkeme veya savcılık, noterlik evrakının aslını isterse, noter belgenin onaylı bir örneğini kendi arşivinde saklayarak aslını gönderecek.
Onaylı örnek talep edilmesi durumunda ise noter, evrakı elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imza ile imzalayarak ilgili mercie iletecek. Teknolojik imkansızlık halinde fiziki onaylı örnek gönderilecek. Bu işlemler için herhangi bir ücret, harç veya vergi alınmayacak.
Danıştay’ın yapısı ve iş yükü dengelemesi
Danıştay’ın mevcut iş yükü nedeniyle, daire sayısının 17’den 10’a indirilmesi için tanınan süre 4 yıl daha uzatılarak 14 yıla çıkarılıyor. 23 Temmuz 2030 tarihine kadar yeni üye seçimlerine devam edilecek ve boşalan her kadro için seçim yapılacak. Böylece yüksek mahkemenin personel sayısında azalma yaşanmadan verimliliğin korunması hedefleniyor.
İdari yargıda tek hakimin yetkisi genişliyor
İdare mahkemelerinde heyet yerine tek hakim tarafından karara bağlanacak dava türlerinin kapsamı genişletiliyor. 2026 yılı için 486 bin TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları tek hakimde görülecek.
Bunun yanı sıra, öğrencilerin disiplin, sınıf geçme, not, yurt ve burs işlemleri; kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin ve uyarma cezaları; meslek kuruluşlarının mesleki faaliyeti engellemeyen disiplin cezaları ile muhtaçlık aylıklarına ilişkin davalar da tek hakim tarafından çözümlenecek.
İstinaf ve temyiz süreçlerinde köklü değişiklikler
İstinaf incelemesinde yeni bir yetki getiriliyor: Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararının sonucu hukuka uygun olsa bile, gerekçesini değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilecek. Böylece sırf gerekçe hatası nedeniyle dosyaların uzamasının önüne geçilecek.
Ayrıca, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda, bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlara karşı kural olarak temyiz yolu açılıyor. Ancak tek hakimle görülen davalar ile Çiftçi Mallarının Korunması, Taşınmaz Mal Zilyedliğine Tecavüzlerin Önlenmesi ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ndan doğan davalar temyiz dışında tutuluyor.
Adli tıp ve hakim-savcı yardımcılarına ilişkin düzenlemeler
Adli Tıp İhtisas Kurulu başkan ve üyelerine atanabilmek için en az tıpta veya diş hekimliğinde uzmanlık belgesi ya da alanında doktora derecesi şartı getiriliyor. Görev süreleri 4 yıl olarak belirleniyor.
Hakim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav esasları kanun seviyesinde netleştiriliyor; yazılı ve sözlü sınav kriterleri ayrıntılı olarak düzenleniyor. Ayrıca, sırf hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvuran hâkim ve savcılar hakkında uyarma cezası verilebilecek.
Faiz hesaplamasında yeni dönem
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı üzerine, sabit yasal faiz oranı uygulamasından vazgeçiliyor. Yeni sisteme göre, sözleşmede aksi belirtilmedikçe yasal faiz oranı, Merkez Bankasının bir önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredilere uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i olarak belirleniyor. 30 Haziran’da bu oran önceki yıl sonu oranından 5 puan veya daha fazla farklılaşırsa, yılın ikinci yarısı için yeni oran geçerli olacak.
Ceza muhakemesinde veri güvenliği ve HAGB’ye sınırlama
Moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması, kullanılması ve imha süreçlerine ilişkin yasal çerçeve çiziliyor. Sonuçlar kimlik bilgilerinden arındırılarak saklanacak; belirli süreler sonunda imha edilecek.
Bilgisayar, program ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma tedbirleriyle elde edilen dijital deliller için de benzer koruma ve imha kuralları getiriliyor.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının (HAGB) uygulama alanı sınırlandırılıyor. İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlilerinin görevi sebebiyle işlediği ve “kötü muamele” sayılabilecek suçlar bu kapsam dışında bırakılıyor.
Hukuk yargılamasında süre ve dijital duruşma
Yazılı yargılama usulünde iki duruşma arasındaki süre kural olarak 3 ayı geçemeyecek. Bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek bu süreyi uzatabilecek.
Ses ve görüntü nakli yoluyla duruşma kapsamı genişletiliyor; ön inceleme duruşmaları da bu yöntemle yapılabilecek. Ancak ikrar, yemin, feragat, kabul ve sulh gibi ıslak imza gerektiren beyanlar bu kapsam dışında.
“Belirsiz alacak davası” kaldırılıyor, kısmi dava güçlendiriliyor
Uygulamada tereddütlere yol açan belirsiz alacak davası kaldırılıyor. Bunun yerine kısmi dava kurumu güçlendiriliyor. Davacı, ıslah hakkını kullanmaksızın, tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus alacağının geri kalan kısmını talep edebilecek. Bu durumda zamanaşımı, artırılan miktar için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacak.
Paket ne zaman yürürlüğe girecek?
Teklife göre, 4. madde (Danıştay’a ilişkin düzenleme) 23 Temmuz 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere yayım tarihinde; 12., 13. ve 23. maddeler (vesayet altındaki malların elektronik satışı ve ses-görüntü nakli yoluyla duruşma) yayımından 3 ay sonra; diğer maddeler ise yayımı tarihinde yürürlüğe girecek.
